تبلیغات
اُوج - مراحل خواب


ورود به سایت گوگل
ورود به سایت یاهو
ورود به سایت آلتاویستا

نظر شما در خصوص مطالب تارنما






برای محاسبه وزن ایده آل و اطلاع از میزان اضافه وزن خود بر روی عکس کلیک کنید.





» تعداد مطالب :
» تعداد نویسندگان :
» آخرین بروز رسانی :
» بازدید امروز :
» بازدید دیروز :
» بازدید این ماه :
» بازدید ماه قبل :
» بازدید کل :
» آخرین بازدید :

مراحل خواب
خواب عبارت است از کاهش تا فقدان سطح هوشیاری، تعلیق نسبی ادراکات حسی و غیر فعال شدن تقریباً تمام عضلات ارادی در زمان استراحت به طوری که فعالیت بدن و ذهن تغییر کرده و توهم‌های بینایی جایگزین تصاویر واضح واقعی بشوند. در بین پستانداران، پرندگان، ماهیان و دیگر جانوران مراحل خواب و بیداری وجود دارد. خواب برای سلامت و بازسازی سیستم اعصاب، سیستم ایمنی و سیستم عضلانی اسکلتی انسان‌ها و جانوران اهمیت دارد. 
اختراع دستگاه نوار مغزی به دانشمندان اجازه داد تا به مطالعه خواب انسان، به روش‌هایی که پیش از آن ممکن نبود، بپردازند. در خلال دهه 1950 فردی به نام اوژن آسرینسکی که تازه از دانشگاه فارغ‌التحصیل شده بود، از این وسیله برای کشف آنچه امروز خواب REM خوانده می‌شود استفاده کرد. مطالعات بیشتر بر روی خواب انسان نشان داده است که خواب از یک سری مراحل گذر می‌کند که الگوهای امواج مغزی در هر مرحله با یکدیگر متفاوتند. 
خواب دارای دو نوع اصلی است:
  • خواب NREM (حرکت غیرسریع چشم) که خواب آرام نیز خوانده می‌شود.
  • خواب REM (حرکت سریع چشم) که خواب فعال یا خواب نابه‌روال (paradoxical) نیز خوانده می‌شود.
شروع خواب 
در خلال نخستین مراحل خواب، ما هنوز نسبتاً بیدار و هشیار هستیم. مغز امواجی تولید می‌کند به نام امواج بتا که کوچک و سریع هستند. به مرور که مغز شروع به آرامش یافتن می‌کند، امواج کندتری به نام امواج آلفا تولید می‌شوند. در طول این مدّت و هنگامی که هنوز کاملاً به خواب نرفته‌ایم ممکن است احساس عجیب و کاملاً واضحی را تجربه کنیم که توهمات پیش خواب نامیده می‌شود. مثال‌های متداول و شایع این پدیده عبارتند از احساس افتادن (پرت شدن) یا شنیدن این که کسی نام شما را صدا می‌کند. 
رویداد بسیار شایع دیگری که در این دوره زمانی وجود دارد، پرش میوکلونیک است. 
اگر تا کنون، بدون هیچ دلیل مشخص و خاصی، ناگهان بدنتان تکان خورده یا پریده است این پدیده ظاهراً عجیب را تجربه کرده‌اید. در عالم واقع، این پرش‌های میوکلونیک بسیار شایعند.
خواب دارای پنج مرحله است: چهار مرحله خواب بدون رم ( NREM ) (بدون حرکات سریع چشمی) و یک مرحله با رم ( REM ) (حرکات سریع چشمی). وقتی بیدار و فعال هستیم، مغز امواج بتا صادر می‌کند. دامنه این امواج ضعیف و فرکانس آنها بین 15 تا 17 سیکل بر ثانیه است. وقتی چشم‌هایمان را می‌بندیم و پیش از خواب رفتن دراز می‌کشیم، مغز امواج آلفای زیادی می‌فرستد. امواج آلفا دامنه ضعیف و فرکانسهای بین 8 تا 13 سیکل بر ثانیه دارند. 

Sleep_Cycle_REM
مرحله 1 
مرحله 1 شروع چرخه خواب و نسبتاً مرحله سبک و خفیفی از خواب است. مرحله 1 را می‌توان به صورت دوره گذار بین بیداری و خواب در نظر گرفت. در مرحله 1، مغز امواج تتا تولید می‌کند که امواجی با دامنه بلند و خیلی کند هستند. این مرحله از خواب، تنها مدّت زمانی کوتاهی در حدود 5 تا 10 دقیقه طول می‌کشد و اگر در این مرحله کسی را از خواب بیدار کنید احتمالاً به شما خواهد گفت که خواب نبوده است!
وقتی ما به مرحله اول خواب وارد می‌شویم، امواج مغزی از آهنگ آلفا به تتا عبور می‌کنند. امواج تتا که فرکانس آنها بین 6 تا 8 سیکل بر ثانیه است با حرکات آرام چشمی همراه هستند. 
تبدیل امواج آلفا به امواج تتا می‌تواند حالت خواب آور به دنبال آورد. در این دوره ما تصاویر توهمی کوتاهی می‌بینیم که به تصاویر رویا شباهت دارند و مثل یک عکس روشن هستند.این تصاویر احتمالا به خلاقیت مربوط می‌شوند.
مرحله اول خواب سبک‌ترین مرحله آن است. اگر در این مرحله از خواب بیرون بیاییم، احتمالا احساس خواهیم کرد که اصلا نخوابیده‌ایم.

مرحله 2
پس از 30 تا 40 دقیقه خواب در مرحله اول ، در سراشیبی مراحل دوم ، سوم و چهارم خواب می‌افتیم.
دومین مرحله خواب تقریباً ۲۰ دقیقه طول می‌کشد. مغز شروع به تولید امواج منظم و سریعی می‌کند که به نام دوک‌های خواب معروفند. دمای بدن شروع به کاهش و ضربان قلب شروع به کندشدن می‌کند. یک مرحلهٔ ناهشیار است که خواب رونده به راحتی یبدار می‌شود.
در طول مرحله دوم امواج مغزی دامنه متوسط و فرکانس تقریبا 4 تا 7 سیکل در ثانیه را نشان می‌دهد، اما با دوکهای خواب همراه هستند. دوکهای خواب فرکانس بین 12 تا 16 سیکل در ثانیه دارند و برنامه‌های کوتاه فعالیت سریع مغزی را نشان می‌دهند. در طول این مرحله ما دوره‌هایی را نیز تجربه می‌کنیم که اصطلاحا مجموعه K نامیده می‌شوند. مجموعه K در اثر افزایش کوتاه مدت فعالیت مغز که در اثر واکنش به محرکهای خارجی مثل سر و صدای کتابی که به زمین می‌افتد، یا محرکهای درونی مثل گرفتگی ماهیچه پا بوجود می‌آید.

مرحله 3
امواج مغزیِ عمیق و کند به نام امواج دلتا در خلال مرحله 3 خواب شروع به پدیدار شدن می‌کنند. مرحله 3، دوره گذار بین خواب سبک و خواب بسیار عمیق است.
  تمایز بین مرحله سوم و چهارم خواب کاملا مشخص نیست. مرحله سوم دارای 25 تا 50 درصد فعالیت دلتا و مرحله چهارم بیشتر از 50 درصد فعالیت دلتا را دارا است. 

مرحله 4
مرحله چهار گاهی به نام خواب دلتا خوانده می‌شود زیرا امواج مغزی کندی که به نام امواج دلتا معروفند در این مرحله تولید می‌شوند. مرحله 4، مرحله خواب عمیق است که در حدود 30 دقیقه طول می‌کشد. مرحله‌ای که بیدار شدن از آن دشوار است. تنها صدای بلند موجب بیداری فرد از این مرحله خواب می‌شود و وقتی هم که بیدار شد، گیج و منگ است. در این مرحله امواج دلتا کند می‌شوند، تعداد آنها به نیم تا دو سیکل در ثانیه می‌رسد و در این لحظه است که بزرگترین دامنه را دارند.
در این حالت از خواب بیدار کردن ما خیلی سخت است و در صورت وقوع احساس گیجی خواهیم کرد. جابجایی بین مراحل یك و دو در خواب شبانه حدود پنج بار اتفاق می افتد و هر چه به صبح نزدیكتر شویم میزان خواب دیدن ما افزایش می یابد.
راه رفتن در خواب(sleep walking) و خیس کردن رختخواب معمولاً در پایان مرحله 4 خواب اتفاق می‌افتد.

مرحله سه و چهار که خواب عمیق محسوب می‌شوند، لذت‌بخش‌ترین و آرامش‌بخش‌ترین مراحل خواب به شمار می‌آیند.
فردی که خواب عمیقش محدود باشد (مراحل سه و چهار)، با احساس خستگی بیدار می‌شود. این احساس به مدت زمان ماندن در بستر، هیچ ارتباطی ندارد
خواب عمیق به طور طبیعی حدود ۲۰ درصد از کل زمان خواب افراد جوان را تشکیل می‌دهد، اما افراد بالای ۶۵ سال به ندرت به مراحل سه و چهار خواب وارد می‌شوند. در واقع خواب آنها اصولا سبک است. به همین علت افراد پیر اغلب دچارخستگی مزمن هستند.
 در خواب عمیق، نفس کشیدن بسیار کند می‌شود. فشارخون پایین می‌آید و ضربان قلب حدود ۳۰ درصد کمتر از بیداری می‌شود. در این مرحله، بیدار کردن فرد خوابیده بسیار دشوار است.
 شاید بتوان رویاهای صادقه را نیز به این بخش از خواب مربوط دانست. ثابت شده است که رویاها طی خواب موج آهسته هم ایجاد می‌شوند، گاهی حتی کابوس هم در جریان این نوع خواب اتفاق می‌افتد.

مرحله 5
اغلب خواب دیدن‌ها در طول مرحله پنجم خواب که خواب REM (حرکت سریع چشم) خوانده می‌شود روی می‌دهد مشخصه خواب REM، حرکت چشم‌ها، تندتر شدن تنفس و افزایش فعالیت مغز است. خواب REM به نام خواب نابه روال (یا متناقض) نیز خوانده می‌شود زیرا در حالی که مغز و سایر سیستم‌های بدن فعالتر می‌شوند، عضلات شل‌تر می‌گردند. علت خواب دیدن هم افزایش فعالیت مغز است امّا عضلات ارادی بی‌حرکت می‌شوند. 
در طول خواب REM مقدار استیل کولین مغز افزایش می‌یاید. اما مقدار نور آدرنالین و سروتونین آن کاهش پیدا می‌کند. خواب REM نیز خواب عمیقی است, یعنی در این دوره به سختی بیدار می‌شویم. اولین ورود ما به مرحله 4 خواب معمولا طولانی‌تر است. به تدریج که شب پیش می‌رود، خواب سبکتر می‌شود. دوره خواب REM به تدریج افزایش می‌یابد و نزدیک صبح آخرین دوره خواب REM ممکن است نیم ساعت طول بکشد.
مشاهده در دوره خواب REM فعالیتی ایجاد می‌کنند که تا اندازه‌ای به فعالیت حالت بیداری شباهت دارد. 
خواب REM در بزرگسالان حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از کل خواب را تشکیل می‌دهد (حدود ۹۰ تا ۱۲۰ دقیقه در خواب شب).
در خلال خواب REM، برخی تغییرات فیزیکی اتفاق می‌افتد:
  • تنفس سریع‌تر می‌شود
  • ضربان قلب تندتر می‌شود
  • عضلات دست و پا بی‌حرکت و ماهیچه ها شل می‌گردند. 
  • در این مرحله خواب است که فرد واضح‌ترین و روشن‌ترین خواب را می‌بیند. 
  • یک نوزاد بیشتر از ۸۰ درصد کل خوابش را در خواب REM است. 
  • رویا در مرحلهٔ REM رخ می‌دهد.
  • ضربان قلب و تنفس در خواب REM نامنظم است؛ مانند زمان بیداری.
  • هورمون رشد در این مرحله از خواب ترشح می شود . بنابراین نوجوانان برای رشد بهتر می بایست خوب بخوابند. 
  • بزرگ شدن آلت جنسی مرد بخاطر هجوم خون به آن (NPT) در خواب REM رخ می‌دهد. 
  • پژوهش گران به فعالیت در ناحیه‌هایی از مغز که مربوط به کنترل بینایی، شنوایی، بویایی، لمسی و تعادل حرکات بدن پی برده‌اند. 
نکته قابل ذکر این است که فرایند خواب، این مراحل را به ترتیب پشت سر نمی‌گذارد. خواب از مرحله 1 شروع می‌شود و سپس به مراحل 2، 3 و 4 می‌رود. پس از مرحله 4 و قبل از وارد شدن به مرحله 5 یا همان خواب REM، مرحله 3 و به دنبال آن مرحله 2 خواب تکرار می‌شوند. پس از خاتمه خواب REM، بدن معمولاً به مرحله 2 خواب باز می‌گردد. در طول شب، خواب انسان تقریباً 4 یا 5 بار بین این مراحل می‌چرخد. 

sleep_stages
ما به طور میانگین 90 دقیقه پس از به خواب رفتن وارد مرحله 5 یا خواب REM می‌شویم. نخستین چرخه خواب REM ممکن است تنها زمان کوتاهی به طول بیانجامد امّا هر چرخه از چرخه قبل طولانی‌تر می‌شود به نحوی که خواب REM می‌تواند تا نزدیک به یک ساعت پایدار بماند.

در جریان یك خواب طبیعی تقریبا هر دوساعت یك بار به مدت یك یا دو دقیقه بیدار می شویم ولی معمولا آن را بیاد نمی آوریم ولی اگر در این حالت از قبل دلشوره داشته باشیم یا در اطراف ما سرو صدا باشد یا همسر ما خروپف كند، احتمالش بیشتر است که این دوره های بیداری را به یاد آوریم.
شما البته متوجه نمی‌شوید امّا هنگامی که خواب هستید، مغزتان همچنان فعال است. هنگامی که فردی به خواب می‌رود مغزش از ۵ مرحله عبور می‌کند. این مراحل که به مراحل ۱، ۲، ۳، ۴ و REM (حرکات سریع و پرشی کره چشم) موسومند، روی هم رفته یک چرخه خواب را تشکیل می‌دهند.

یک چرخه خواب کامل در حدود ۹۰ تا ۱۰۰ دقیقه به طول می‌انجامد. بنابراین، درخلال یک خواب شبانه، هر فرد به طور میانگین در حدود ۴ تا ۵ چرخه خواب را طی می‌کند.
مراحل ۱ و ۲، دوره‌های خواب سبک هستند و در خلال این دو مرحله، فرد می‌تواند به آسانی بیدار شود. در خلال این مراحل، حرکت چشم‌ها آرام می‌شود و نهایتاً متوقف می‌گردد، ضربان قلب و آهنگ تنفس آرام می‌گیرد، و دمای بدن کاهش می‌یابد. 

مراحل ۳ و ۴، مراحل خواب عمیقند. بیدار کردن فردی که در این دو مرحله قرار دارد مشکل‌تر است و هنگامی که فرد بیدار شود غالباً برای چند دقیقه احساس ضعف و بیحالی و گیجی می‌کند.
مراحل ۳ و ۴، نیروبخش‌ترین و سرحال‌آورترین مراحل خوابند همین نوع خواب است که ما به هنگام خستگی نیازمند آنیم. 
اگر برای خوابیدن دچار مشکل هستید و در طول شب چندین بار از خواب بیداری می‌شوید، یا در طول روز احساس خستگی شدید می‌کنید، می‌توانید از ترفندهای زیر استفاده کنید: 
  • از یک برنامه‌ریزی منظم تبعیت کنید
بارها شنیده‌اید که بهتر است هر روز در یک ساعت مشخص از خواب بیدار شده و در یک ساعت منظم به رختخواب بروید و حتی آخر هفته‌ها هم از این الگو تبعیت کنید، اما چرا این کار اهمیت دارد؟
خواب فرآیندی است که تنظیم‌کننده کل فعالیت‌های بدن است.
 
سونیا آنکولی، استاد دانشگاه کالیفرنیا می‌گوید: اگر یک شب درست بخوابید، این کار به وضعیت خواب شب آینده‌تان نیز کمک می‌کند، زیرا شما باید در زمان‌های مشخصی از روز بیدار باشید وگرنه تا زمانی ‌که دوباره به خواب بروید، احساس خواب‌آلودگی خواهید کرد، بنابراین بهتر است برنامه مشخصی داشته باشید و پیش از خواب، به فعالیت‌های آرامش‌بخشی مانند حمام آب گرم یا مطالعه کتاب بپردازید. 
  • زمان خواب همه چیز را تعطیل کنید
اگر ساعتی روبه‌روی تخت شماست،‌ آن را جابه‌جا کنید. خارج کردن ساعت از محیط خواب ۹۰ درصد مشکل افرادی را که سخت به خواب می‌روند حل می‌کند.
اگر به محض بیدار شدن از خواب بخواهید بدانید ساعت چند است، ناگهان خود را از خوابی‌‌ آرام به مرحله بیداری کامل خواهید کشاند، در این صورت دچار مشکل می‌شوید.
 
به طور کلی وقتی مسوولیت‌ها زیاد می‌شود،‌ خواب اولین چیزی است که از مدار اهمیت خارج می‌شود، اما با برنامه‌ریزی درست می‌توان با داشتن مسوولیت‌ها، میزان خواب را تنظیم کرد، زیرا خواب مناسب تاثیر بسزایی در سلامت و تندرستی انسان دارد.

منابع:
ـ سایت روان یار
ـ 
رشد



:: مرتبط با: روانشناسی ,
:: برچسب‌ها: خواب , روانشناسی ,
نگارنده : رضا عظیمی
تاریخ : چهارشنبه 1393/07/16
 


عمری با حسرت و انده زیستن نه برای خود فایده ای دارد و نه برای دیگران، باید اُوج گرفت تا بتوانیم آن چه را که آموخته ایم با دیگران نیز قسمت کنیم.