تبلیغات
اُوج - ادهوكراسی چیست؟


ورود به سایت گوگل
ورود به سایت یاهو
ورود به سایت آلتاویستا

نظر شما در خصوص مطالب تارنما






برای محاسبه وزن ایده آل و اطلاع از میزان اضافه وزن خود بر روی عکس کلیک کنید.





» تعداد مطالب :
» تعداد نویسندگان :
» آخرین بروز رسانی :
» بازدید امروز :
» بازدید دیروز :
» بازدید این ماه :
» بازدید ماه قبل :
» بازدید کل :
» آخرین بازدید :

واژه ادهوكراسی از واژه های یونانی ad hoc به معنی "برای هدف معین" و پسوند -cracy به معنی "حكومت" گرفته شده است. رابرت واترمن ادهوكراسی را بدین گونه تعریف می كند: هر ساختاری از سازمان كه خطوط بوروكراسی موجود را برای بهره برداری از فرصتها، حل مسایل و دستیابی به نتایج قطع می كند.

مقدمه
ادهوكراسی نوعی از سازمان است كه در نقطه مقابل بوركراسی قرار دارد. این واژه برای اولین بار در سالهای 1970 توسط آلوین تافلر بكار برده شد و از آن زمان به بعد در اغلب تئوری های مدیریت سازمان (به ویژه سازمان آنلاین[1]) مورد استفاده قرار می گرفته است كه بعدها توسط محققین دیگری مانند هنری مینتزبرگ توسعه بیشتری یافت.

واژه ادهوكراسی از واژه های یونانی ad hoc به معنی "برای هدف معین" و پسوند -cracy به معنی "حكومت" گرفته شده است. رابرت واترمن ادهوكراسی را بدین گونه تعریف می كند: هر ساختاری از سازمان كه خطوط بوروكراسی موجود را برای بهره برداری از فرصتها، حل مسایل و دستیابی به نتایج قطع می كند. از نظر هنری مینتزبرگ، ادهوكراسی یك شكل سازمانی پویا و پیچیده است كه با بوروكراسی متفاوت است.

آلوین تافلر و مینتزبرگ معتقدند كه بوروكراسی ساختار سازمانهای گذشته بوده و ادهوكراسی ساختار سازمانهای آینده است. زمانی كه ادهوكراسی به خوبی اجرا شود، برای حل مساله و ایجاد خلاقیت بسیار مناسب است و در یك محیط متلاطم موفق می شود. ادهوكراسی اغلب نیازمند سیستم های خبره و خودكار برای توسعه است.

ویژگی های یك ادهوكراسی

1) ساختار بسیار پویا؛
2) رفتار رسمی اندك؛
3) تخصصی شدن شغل ها بر اساس آموزشهای رسمی؛
4) گرایش به گروه بندی متخصصین در واحدهای وظیفه ای تا بتوان آنها را در تیم های پروژه ای كوچك و بر اساس بازار به كار گرفت؛
5) تكیه به ابزارهای ارتباطی برای تشویق تنظیمات دوطرفه درون و بین گروه ها؛
6) استاندارد گذاری پایین برای رویه های سازمانی؛
7) عدم معین بودن شغل؛
8) تمركز زدایی انتخابی؛
9) سازمان كار بر اساس تیم های تخصصی است؛
10) هزینه بالای ارتباطات (كه البته در دنیای فناوری اطلاعات به شدت كاهش یافته است)؛
11) فرهنگ سازمان بر اساس كارهای غیربوروكراتیك؛
12) عدم تمركز در اختیارات؛
13) مسئولیت‌بخشی اقتضائی؛
14) قوانین و ضوابط محدود.

تمام اعضای یك سازمان مختار هستند كه در هر حوزه ای از سازمان كه می خواهند قرار بگیرند و در تعامل با دیگر اعضا تصمیم گرفته و اقداماتی را انجام دهند كه آینده سازمان را تحت تاثیر قرار می دهد. هیچ سلسله مراتبی وجود ندارد. طبق نظر رابرت واترمن، "تیم ها باید به اندازه ای بزرگ باشند كه نماینده تمام قسمت های بوروكراتیك باشند و در عین حال به اندازه ای كوچك باشند كه كارشان را بطور كارا انجام دهند".

نمونه های ادهوكراسی
مثالهایی از بوروكراسی پروژه های ساخت وساز هستند كه در آنها موجودیت های مستقل و تخصصی گردهم می آیند و در فازهای متعددی برای انجام وظایفشان با هم همكاری می كنند و تا پایان مرحله بعدی پیش می روند. مثال دیگر ادهوكراسی، آژانس مركزی مدیریت بحران آمریكاست كه هماهنگی سازمانهای محلی، ایالتی، فدرال و غیرانتفاعی را سرپرستی می كند. بعضی از عملیاتهای نظامی در شكل و وظیفه نیز می تواند بعنوان الگویی از ادهوكراسی مطرح شود. آلوین تافلر در كتابش با عنوان موج آینده ادعا می كند كه ادهوكراسی ها متداول تر می شوند و احتمالا" جایگزین بوروكراسی خواهند شد.
وی می نویسد كه بیشتر ادهوكراسی ها در شكل یك ساختار موقت خواهند بود؛ ساختارهایی كه برای حل یك مشكل ویژه شكل گرفته اند.
ویژگی منفی ادهوكراسی شامل فعالیت هایی است كه بصورت ناتمام پشتیبانی می شوند، مشكلات نیروی انسانی كه ناشی از ماهیت موقت سازمان است، افراط در وظایف پیشنهادی یا اتخاذ شده و موضوعات حقوقی و قانونی ادهوكراسی است. برای حل این مشكلات محققین، ساختارهای بوروادهوكراسی را پیشنهاد كرده اند كه تركیبی از بوروكراسی و ادهوكراسی است.

شكل تغییر یافته ادهوكراسی لدوكراسی[2] است كه توسط مایكل ویت ایجاد شد و در سال 2007 در بخش اداره آتش نشانی وینكانسین استفاده شد. ساختار سازمانی مد نظر ویت ساختاری بود كه منعطف تر و منطبق تر از طرح های بوروكراسی باشد كه بوسیله بسیاری از سازمانها در سراسر كشور مورد استفاده قرار می گیرد. وی یك طرح سازمانی پاسخگوتر می خواست كه همانند یك آتش نشان به تماسهای اضطراری واكنش نشان دهد. سه لایه مهم یك لدوكراسی رهبری، ارتباطات موثر و تیم های كمیته ای عملیات هستند.


سابقه ادهوكراسی‌ها به سال 1970م كه تلاش فراوانی برای تركیب ساخت‌های وظیفه ای و محصولی جهت ایجاد شكل جدیدی از ساختار با نام ساختار ماتریسی انجام گرفت، بر می گردد. از دیدگاه ادهوكراسی، هنگامی سازمان به شكل مطلوب است كه متشكل از گروه‌های ویژه تخصصی باشد؛ نه از بخش های وظیفه ای یا كارمندان با جایگاه و وظایف ثابت. ویژگی اصلی این الگوی جدید سازماندهی، همكاری گروهی در حل مسائل و انجام كارهاست و اختیارات به كسانی تفویض می شود كه به كار ویژه‌ای نزدیكترند. ساختار سازمانی ادهوكراسی قدرتمند ترین ابزار برای ایجاد تحول محسوب می شود. ایجاد تغییر به این شیوه، مغایرتی شدید با دیوان سالاری، یعنی سبك هرمی مدیریت كه در آن دستورات از بالا به پایین دیكته می شود به وجود می آورد.
بطور كلی تفكر زیربنایی این نوع سازمان‌دهی، این است كه تنها با فراهم كردن شرایطی كه موجب بروز ابتكارها، احساس مسئولیت و همكاری كاركنان شود، می توان از حداكثر توان افراد بهره مند گردید. مطالعات انجام شده در سازمان‌های مختلف نشان می دهد كه هر چه ساخت سازمان به ادهوكراسی متمایل‌تر می گردد، از میزان جابجایی و غیبت كاركنان كاسته می‌شود و گاهی بهره‌وری و كیفیت انجام كارها نیز بهبود می یابد.

مطالعه صدها سازمان، نشان می دهد كه سیستم مدیریت بوروكراتیك برای كارهای مشخص نسبتا ثابت و جاری مناسب است و سیستم ادهوكراتیك، برای كارهای نامشخص نسبتاً ناپایدار و غیر جاری (غیر تكراری)، با موفقیت همراه است.

مینتزبرگ در آثار خود به دو شكل از ساختارهای ارگانیك اشاره می كند؛ یكی ساختار ساده و دیگری ساختار ادهوكراسی. او ضمن بحث روی این موضوع كه هر سازمان از پنج بخش اساسی: بدنه عملیاتی، ستاد تخصصی، ستاد پشتیبانی، مدیران میانی و رأس استراتژیك تشكیل شده است، اظهار می­كند كه اگر هركدام از این بخش ها بر فعالیت های سازمان حاكمیت پیدا كنند، موجب نوعی از ساختارهای مورد نظر وی می گردد. وی معتقد است اگر كنترل سازمان بر عهده ستاد پشتیبانی قرار داده شود، سازمان به یك ساختار ادهوكراسی دست خواهد یافت.

جمع بندی
شركت‌های بزرگ، بوسیله ایجاد ادهوكراسی‌ها (درون‌بوروكراسی‌ها) می‌توانند خلاقیت و نوآوری را ترغیب كرده و زمان بهبود محصول را كاهش دهند و كاركنان توفیق‌طلب (كه ممكن است كار را ترك كرده و برای شركت‌های دیگر كار كنند یا خود اقدام به تأسیس یك شركت كوچك كنند) را حفظ كنند. معمولا سازمان ها در اجرای استراتژی‌های با ریسك بالا، مواقع تغییرات مهم و اساسی (اجرای راهبرد)، تنوع یا جایی كه فناوری غیر تكراری و محیط پیچیده و پویا است، همچنین در مرحله شكل‌گیری سازمان، از ساختارهای ادهوكراتیك استفاده می‌كنند.

ادهوكراسی‌ها عالی‌ترین وسیله [ساختاری و سازمانی] برای واكنش نسبت به تغییرات، تسهیل در نوآوری، [ایجاد] هماهنگی بین متخصصان گوناگون هستند، ولی تعارضات درونی ایجاد می كنند و نسبت به بوروكراسی ها از كارآیی كمتری برخوردارند. علی‌رغم توجه خاص به ادهوكراسی ها در سالهای اخیر، این ساختار همچنان به عنوان ساختار غیر معمول باقی مانده است. ادهوكراسی در تعداد اندكی از صنایع، به عنوان یك شكل ساختاری متداول است. وقتی هم مورد استفاده قرار می گیرد، به عنوان طرح ساختاری جانبی در كنار بوروكراسی بكار می رود. ادهوكراسی قدرتمندترین ابزار برای ایجاد تحول موثر محسوب می‌شود.



[1] Online Organizations
[2] Ledocracy

منبع:

     شبكه تحلیلگران تكنولوژی ایران




:: مرتبط با: مدیریت ,
:: برچسب‌ها: ادهوكراسی , سازمان , مدیریت , بوروكراتیك , بوركراسی , حكومت ,
نگارنده : رضا عظیمی
تاریخ : پنجشنبه 1391/12/3
 


عمری با حسرت و انده زیستن نه برای خود فایده ای دارد و نه برای دیگران، باید اُوج گرفت تا بتوانیم آن چه را که آموخته ایم با دیگران نیز قسمت کنیم.