تبلیغات
اُوج - برنامه‌ریزی


ورود به سایت گوگل
ورود به سایت یاهو
ورود به سایت آلتاویستا

نظر شما در خصوص مطالب تارنما






برای محاسبه وزن ایده آل و اطلاع از میزان اضافه وزن خود بر روی عکس کلیک کنید.





» تعداد مطالب :
» تعداد نویسندگان :
» آخرین بروز رسانی :
» بازدید امروز :
» بازدید دیروز :
» بازدید این ماه :
» بازدید ماه قبل :
» بازدید کل :
» آخرین بازدید :

برنامه ریزی اساسی ترین وظیفه در میان وظایف مدیریتی است . سایر وظایف مدیریتی یعنی سازماندهی ، هدایت و نظارت هدفهایی را پی می گیرند که در فرآیند برنامه ریزی تهیه شده است . برنامه ریزی جایگاهی را که سازمان باید در آینده در آن قرار گیرد تعیین می کند و سپس مجموعه ای از اعمال کارساز را که برای رسیدن به این وضعیت در آینده ضروری است انتخاب واجرا می کنند .  همه افراد ، گروهها ، سازمانها باید برای فعالیتهای خود برنامه ریزی کنند تا بتوانند به خواسته های  خود جامه عمل بپوشانند.

تعریف برنامه ریزی
برنامه ریزی مانند پلی است روی فاصله جایی که هستیم و جایی که می خواهیم به آن برسیم  برنامه ریزی یعنی انتخاب ماموریتها ، هدفها و اقداماتی برای نیل به آنها که مستلزم تصمیم گیری و انتخاب از میان راههای مختلف برای عملکرد آینده سازمان است ( کونتز، 19990 ، 45-46 )

برنامه ریزی رسمی و غیر رسمی
برنامه ریزی ممکن است رسمی یا غیر رسمی باشد . در برنامه ریزی غیر رسمی ، هیچ چیز نوشته شده ای وجود ندارد و مدیر معمولاً در تعیین هدفهای سازمان به تنهایی تصمیم می گیرد و یا سهم ناچیزی در تصمیم گیری را به کارکنان اختصاصا می دهد . این نوع برنامه ریزی بیشتر در سازمانهای بسیار کوچکی کاربرد دارد که در آن مدیر ( که همان مالک است ) تصویری از آنچه می خواهد بدان برسد و چگونگی نیل به آنها را در ذهن دارد . این نوع برنامه ریزی فاقد استمرار است .
منظور ما در این کتاب برنامه ریزی رسمی است که در آن هدقهای ویژه ای برای دوره معینی تنظیم می شود . این هدفها نوشته می شوند و در اختیار اعضای سازمان قرار می گیرند  سرانجام طرحهای اجرایی ویژه برای نیل به این هدفها تدوین می شود . در این طرحها مدیریت مسیری را تعیین می کند که می خواهد آن را طی کند تا از جایی که هست به جایی که باید باشد ، برسد ( رابینز ، 1994 ، 187 )


برنامه ریزی سازمانی
مقدمه ، وقتی ماموریت و هدفها تعیین شدند ، مرحله بعدی در فرآیند برنامه ریزی تدارک برنامه ها برای به دست آوردن نتایج دلخواه است . مدیریت با استفاده از برنامه ریزی کارآترین و اثر بخش ترین وسیله برای نیل به هدفهای معین شده را می یابد و آنها را به اجرا در می آورد . با توجه به تنوع و گوناگونی هدفها و پراکندگی آنها در تمام سازمان ،
برنامه ریزی نیز فعالیتی مدیریتی است که در سراسر سازمان جاری ( بووی ، 1993 ، 211)

ابعاد برنامه ها
هدف های رفتاری : از شما انتظار می رود بعد از مطالعه این موضوع بتوانید :
- ابعاد برنامه ها را نام ببرید .
چهار بعد اصلی برای برنامه ها تعیین کرده اند :
الف ) سطح ،
ب ) زمان ،
ج ) قلمرو و
د ) استمرار : هر بعد خصوصیتی مستقل برای یک برنامه است و باید هنگام پدید آوردن برنامه مورد توجه قرار گیرد ( سرتو ، 1994 ، 185 ) . هر یک از این ابعاد جداگانه مورد بحث قرار می گیرد .

چارچوب های زمانی برنامه
مقدمه :
یکی از ابعاد برنامه ها زمان است . برنامه های سازمانی از نظر چارچوبهای زمانی به سه دسته تقسیم می شوند:
 برنامه های بلند مدت ،
 برنامه های میان مدت و
برنامه های کوتاه مدت .

برنامه های بلندمدت :
شامل هدفها و برنامه هیا راهبردی است که ممکن است بیش از پنج سال طول بکشد ، اگر چه افق دقیق زمانی هر برنامه از سازمانی به سازمان دیگر تفاوت دارد . در محیطهای پویا و پیچیده ، مدیران ممکن است نتوانند برای دوره ای طولانی تر از پنج سال برنامه ریزی کنند ، بنابراین برنامه های راهبردی آنان می تواند دوره کوتاه تری را در بر گیرد . در محیطهای با ثبات افق زمانی برنامه راهبردی می تواند ده تا بیست سال باشد .

برنامه های میان مدت :
 به طور عموم محدوده ای زمانی بین یک تا پنج سال دارد وشامل هدفها و برنامه های راهکاری است .

برنامه های کوتاه مدت :
 شامل هدفها و برنامه های عملیاتی است و فعالیتهایی را تنظیم می کند که در دوره زمانی یک سال یا کمتر انجام می شود ( بووی ، 1993 ، 212 )

فن بازنگری و ارزیابی برنامه ( پرت )
نمودار گانت در صورتی مفید است که فعالیتها یا پروژه ها زمان بندی محدود و از هم مستقل باشند . اگر مدیری بخواهد برای پروژه بزرگی مانند یک سازمان ، یا تولید محصولی جدید برنامه ریزی کند که مستلزم هماهنگی داده های بسیاری از بازار و طراحان محصول است چه باید بکند ؟ چنین پروژه هایی مستلزم هماهنگی صدها یا هزاران فعالیت است . بعضی از این فعالیتها باید همزمان اجرا شوند و برخی را تا تکمیل فعالیت قبلی نمی توان آغاز کرد . اگر شما در حال ساختن ساختمانی هستید آشکار است که تا پی ریزی ساختمان تمام نشود نمی توانید دیوار را بنا کنید . برای برنامه ریزی زمانی چنین پروژه های بزرگی از فن بازنگری و ارزیابی برنامه ( پرت ) استفاده می شد ( رابینز ، 1994، 254 ) .
شبکه پرت نمودار گردش کاری است که توالی فعالیتهای مورد نیاز برای تکمیل یک پروژه را نشان می دهد .به جای آنکه فهرستی از فعالیتهای مستقل یا متوالی ارائه کند . برای استفاده از شبکه پرت مدیر باید :
1- فعالیتهایی را که باید اجرا شوند معین کند .
2- توالی فعالیتها را مشخص کند .
3- زمان مورد نیاز برای تکمیل هر فعالیت را تعیین کند
4- شبکه را ترسیم کند .
5- بلندترین مسیری را که در شبکه برای تکمیل پروژه وجود دارد معین کند . این مسیر را مسیر بحرانی می نامند .

برای درک چگونگی تشکیل شبکه پرت ابتدا باید سه مفهوم اساسی تعریف شود : رویداد ، فعالیت ، و مسیر بحرانی .
رویداد : رویداد نشانگر آغاز و انجام یک فعالیت است .رویداد  محتاج هزینه یا زمان نیست و در شبکه به صورت یک دایره  نشان داده می شود.
فعالیت :  فعالیتها اجزای اصلی تشکیل دهنده یک برنامه یا پروژه اند . این اجزا از یک زمان مشخص شروع می شوند و در زمان معین خاتمه می یابند و اجرای آنها مستلزم صرف هزینه و زمان است . فعالیتها در شبکه پرت به صورت پیکان یا فلش (  ) نشان داده می شوند . جهت پیکان ، جهت اجرای فعالیتها را نشان می دهد و طول آن هیچ گونه رابطه ای با زمان اجرای فعالیت ندارد .
مسیر بحرانی :  مسیری که از اولین رویداد تا حصول هدف به حداکثر زمان نیاز دارد مسیر بحرانی نامیده می شود .
  دو واقعیت در مسیر بحرانی وجود دارد که در تحلیل پروژه حایز اهمیت اند :
1- مسیر بحرانی بیشترین زمان را در رسیدن از رویداد اولیه به رویداد نهایی لازم دارد .
2- هر رویدادی که در طول مسیر بحرانی دیرتر به انجام برسد باعث می شود که رویداد نهایی نیز همان قدر دیرتر انجام شود ( لترنر، 1374 ، 81 ) . در شبکه ممکن است بیش از یک مسیر بحرانی وجود داشته باشد .
زمان مورد نیاز برای تکمیل هر فعالیت .
برای برآورد زمان مورد نیاز برای تکمیل هر فعالیت ، زمان خوش بینانه ( to ) یعنی مدت زمان آرماتی برای تکمیل یک فعالیت ، محتملترین زمان ( tm ) یعنی مدت زمان معمول برای تکمیل یک فعالیت و زمان بدبینانه ( tp ) یعنی بدترین شرایط زمانی برای اتمام یک فعالیت برآورد می شوند و در فرمول زیر قرار می گیرند تا زمان مورد انتظار ( te ) برای تکمیل یک فعالیت محاسبه شود .

با استفاده از نمودار شبکه ای که شامل برآورده های زمانی برای هر فعالیت است ، مدیر می تواند برنامه زمانی را برای تاریخ شروع و پایان هر فعالیت و برای کل پروژه تنظیم کند 
هر تاخیری که در طول مسیر بحرانی رخ دهد مستلزم توجه بیشتری است زیرا عدم توجه به علت تاخیر ، موجب تاخیر در موعد مقرر برای تکمیل پروژه می شود ( رابینز ، 1994، 256-257 ) .
 همان طور که قبلاً گفته شد بیشتر پروژه های پرت پیچیده و ترکیبی از صدها یا هزاران رویداد هستند، ولی بهتر است برای روشن شدن مطلب مثال
ساده ای آورده شود . فرض کنید شما ناظر یک شرکت ساختمانی هستید و باید بر بنای یک ساختمان اداری نظارت کنید . از آن جا که زمان واقعاً در کار شما بسیار ارزشمند است ، باید مدت زمانی را که کار ساختن این ساختمان طول می کشد تعیین کنید . شما باید با دقت کل پروژه را به فعالیتها و رویدادها تجزیه کنید .

ضرورت برنامه ریزی

درمنابع اسلامی به چند برنامه ریزی را ضروری و لازم دانسته است .
1 – عمر و زمان به سرعت در حال گذشت است و گذشت آن محسوس نیست .
علی (ع) فرمود: « الفرضه تمر مرالحساب ؛  زمان وفرصت همچون ابر در حال گذر است.»

بر لب جوی نشین و گذر عمر ببین
کاین اشارت زجهان گذرا ما را بس
2- عمر و زمان قابل بازگشت نیست و به هیچ طریقی نمی توان آن را بر گرداند .
علی (ع) فرمود : « الفرصه سریعه الفوت ،و بطیئته العود ؛ فرصت به سرعت می گذرد و به کندی بر می گردد . »
3- زمان با هیچ چیز قابل معاوضه نیست .
علی (ع) فرمود : « الفرصه غنم ؛ زمان فرصت غنیمت و منفعتی است که با چیزی قابل معاوضه نیست .
هر سرمایه ای را انسان از دست دهد قابل جبران است جز سرمایه عمر و زمان که قابل جبران نیست . فخر رازی در ذیل آیه « والعصر ان الانسان لفی خسر ؛ به عصر سوگند که انسان ها هم در زیانند . » چنین می گوید :

 « یکی از بزرگان پیشین می گوید : معنی این سوره را من از مرد یخ فروشی آموختم که فریاد می زد و می گفت : « ارحموا من یذوب راس ماله ارحموا من یذوب راس ماله ؛ رحم کنید به کسیکه سرمایه اش ذوب می شود , رحم کنید به کسی که سرمایه اش ذوب می شود .» پیش خود گفتم : این است معنی « ان الانسان لفی خسر » عصر و زمان بر او می گذرد و عمرش پایان می گیرد و ثوابی کسب نمی کند و در این حال زیانکار است . »
گویند : گدائی در مغازه مردی آمد به او گفت یک گونی از این گردوها را به من عطا کن . صاحب مغازه گفت : گدای ناشی ! کجا دیده ای یک گونی گردو را به عنوان گدایی به گدا بدهند ؟ گدا کنار گونی نشست گفت : اجازه می دهی دانه ای از آن ها را بردارم ، صاحب مغازه گفت : بردار ، دوباره گفت : دومی را اجازه می دهی ... صاحب مغازه گفت : گویا همان یک گونی را می خواهی یکی یکی از من بگیری .

روزگار هم سرمایه ما را لحظه به لحظه از دست ما می برد بدون اینکه متوجه آن باشیم .
افسوس که ایام جوانی بگذشت
حالی نشد و جهانی فانی بگذشت
مطلوب همه جهان ، نهان است امروز
دیدی همه عمر در گمانی بگذشت
رسول خدا (ص ) فرمود : « ان العمر محدود لن یتجاوز احد ما قدرله ... عمر محدود است هیچ کس از مقداری که برای او تعیین شده است رد نمی کند  .»
و فرمود : « کن علی عمرک اشح منک علی درهمک و دینارک ؛ برعمر ( وزمان )
حریص تر باش تا نسبت به درهم و دینار .
4 ) مدیریت زمان نشانه رشد اجتماعی و عامل سعادت اخروی است .
رسول خدا (ص ) فرمود : « ان عمرک مهر سعادتک ان انفذته فی طاعه ربک : عمر
( و زمان) قیمت و بهای سعادت تو است اگر ( با برنامه ریزی ) در مسیر طاعت خدا به کار گرفته شود . » و در جای دیگر فرمود : « احذروا ضیاع الاعمار فیما لایبقی لکم ففائتها لایعود ؛ از ضایع کردن عمر در چیزی که ماندگار نیست پرهیز کن چرا که عمرهای از دست رفته قابل برگشت نیست .»
5 ) لزوم انجام کارها در وقت خودش
لازم است هر کاری در زمان مقرر و مناسب خود انجام گیرد و این امر به وسیله برنامه ریزی میسر می گردد .
رسول خدا (ص ) فرمود : « الامور مرهونه باوقاتها ؛ هر کاری در گرو زمان خودش است » از طرف دیگر اگر فرصت دادی و با برنامه ریزی در زمانش انجام ندادی دچار حزن و اندوه می شود . پیامبر اکرم (ص ) فرمود : « اضاعه الفرصه غصه ؛ ضایع کردن فرصت ( در مسیر غیر صحیح ) عصه می آورد . و فرمود : « ترک الفرص غصص ؛ ترک فرصت ها و ( بهره برداری نکردن ) غصه ها در پی دارد . »
6 ) راه رسیدن به موفقیت
معروف است که امام راحل ( ره ) آن قدر منظم بود که عرب مغازه دار بازار هویش نجف ، با آمدن او ساعت خود را تنظیم می کرد . « مارون کور » با برنامه ریزی دقیق ، یکی از آثارش را در ضمن رفتن از خانه بیماری به خانه بیمار دیگر نوشت . » و دکتر « برزی » زبان فرانسوی و ایتالیایی را هنگام رفتن به اداره و بازگشت ازآن یاد گرفت . شیخ انصاری با برنامه ریزی که داشت علاوه بر کارهای اصلی ، هر روز یک جزء قرآن ، یک نماز جعفر طیار ، زیارت جامعه و زیارت عاشورا می خواند .
امام‌ علی‌ (ع) می‌فرماید:
هیچ‌ عقل‌ و درایتی‌ چون‌ عاقبت‌اندیشی‌ نیست‌.
برنامه‌ریزی‌ به‌ معنای‌ پیش‌بینی‌ عملیات‌ با توجّه‌ به‌ منافع‌ انسانی‌ وغیرانسانی‌، برای‌ رسیدن‌ به‌ اهداف‌ از پیش‌ تعیین‌ شده‌ است‌؛ به‌ همین‌ سبب‌حضرت‌ می‌فرماید:
دقت‌ و ظرافت‌ در برنامه‌ریزی‌، از وسیله‌ و امكانات‌ مهم‌تر است‌.
برنامه‌ریزی‌ نیاز به‌ افق‌ دید دور، روشن‌ و باز دارد كه‌ مستلزم‌ نگاهی‌جست‌وجوگر به‌ گذشته‌، نگاهی‌ عمیق‌ به‌ اوضاع‌ حال‌، تعمقی‌ ژرف‌ در اطراف‌،و نگاهی‌ بس‌ دوراندیش‌ به‌ آینده‌ است‌. وظیفه اصلی‌ هر مدیر در تمام‌ سطوح‌،طراحی‌ محیطی‌ است‌ كه‌ اعضا بتوانند در آن‌ به‌ صورت‌ گروهی‌ فعالیت‌ كنند تابه‌ هدف‌ مشخص‌ برسند.
برنامه‌ریزی‌، آینده‌ را به‌ زمان‌ حال‌ می‌آورد؛ از این‌ رو، می‌توانید كاری‌درباره آن‌ انجام‌ دهید. برای‌ دست‌ یافتن‌ به‌ هر هدفی‌، باید پیش‌ از كوشش‌فیزیكی‌، تلاشی‌ ذهنی‌ (برنامه‌ریزی‌) انجام‌ شود؛ چرا كه‌ برنامه‌ریزی‌، شالودهمدیریت‌ است‌. امام‌ علی‌ (ع) در اهمیت‌ برنامه‌ریزی‌ پیش‌ از انجام‌ كارمی‌فرماید:
كسی‌ كه‌ بدون‌ آگاهی‌ به‌ عمل‌ می‌پردازد، همچون‌ كسی‌ است‌ كه‌ ازبیراهه‌ می‌رود و چنین‌ شخصی‌ هر چه‌ جلوتر می‌رود، از سر منزل‌مقصود خویش‌ بیش‌تر فاصله‌ می‌گیرد و كسی‌ كه‌ از روی‌ آگاهی‌ و]برنامه‌[ حركت‌ كند، مانند رونده در راه‌ِ آشكار است‌.
گفتنی‌ است‌ كه‌ پس‌ از گذشت‌ چهارده‌ قرن‌ از سخن‌ ماندگارامیرمؤمنان‌(ع)، در غرب‌ نیز همین‌ مطلب‌ مطرح‌ می‌شود و می‌گویند:
اگر مطمئن‌ نیستید به‌ كجا می‌روید، خطر رسیدن‌ به‌ جای‌ دیگر را باخود همراه‌ دارید.
بنابراین‌، آگاهی‌ و تدوین‌ اهداف‌ و برنامه‌ریزی‌، اولویت‌ خاصی‌ دارند.پس‌ برای‌ انجام‌ هر عملیاتی‌ در سازمان‌ لازم‌ است‌ پیش‌ از آن‌، برنامه‌ریزی‌به‌درستی‌ انجام‌ گیرد تا منابع‌ آن‌ تلف‌ نشوند و سازمان‌ بتواند با اثربخشی‌ وكارآیی‌ لازم‌، به‌ اهداف‌ خود دست‌ یابد. یكی‌ از متفكران‌ علم‌ مدیریت‌ درترسیم‌ اهمیت‌ و نقش‌ برنامه‌ریزی‌ می‌نویسد:
هر كاری‌ كه‌ مشكل‌تر است‌، برنامه‌ریزی‌ آن‌ واجب‌تر می‌نماید.
هر چیز كه‌ به‌ فكر آید، قابل‌ برنامه‌ریزی‌ است‌.
اگر مسؤولیت‌ برنامه‌ریزی‌ را به‌ بیش‌ از یك‌ نفر بسپاریم‌، احتمال‌شكست‌ آن‌ بیش‌تر است‌.

مزایای‌ برنامه‌ریزی‌
ای‌ مالك‌، كارها را چنان‌ بر روزها تقسیم‌ كن‌ كه‌ روزانه‌ مطابق‌ برنامه‌،انجام‌ وظیفه‌ شود و امور بر اثر عدم‌ انضباط‌ و ترتیب‌، مختل‌ و آشفته‌نماند.
همان‌ گونه‌ كه‌ اشاره‌ شد، از اصول‌ اساسی‌ در مدیریت‌، برنامه‌ریزی‌ است‌.افزون‌ بر این‌، این‌ اصل‌ برای‌ مسلمانان‌ فریضه‌ای‌ الاهی‌ نیز به‌ شمار می‌رود.بدبختانه‌ امروزه‌ در برخی‌ از نظام‌های‌ موجود اداری‌، چنین‌ اصلی‌ مهجورمانده‌ است‌؛ حال‌ آن‌ كه‌ امیرمؤمنان‌ علی‌(ع) درباره برنامه‌ریزی‌ روزانه‌خطاب‌ به‌ مالك‌ اشتر می‌فرماید:
كار هر روز را در همان‌ روز انجام‌ بده‌ كه‌ هر روز را كاری‌ مخصوص‌بدان‌ است‌.
امروزه‌ در برنامه زمانی‌ مدیران‌ و امور سازمانی‌ آن‌ها چنین‌ دقتی‌ دیده‌نمی‌شود، زیرا به‌ جای‌ این‌ كه‌ مدیران‌ با برنامه‌ریزی‌ زمانی‌ دقیق‌ به‌ سراغ‌مشكلات‌، طرح‌ها و حوادث‌ بروند، مشكلات‌ و حوادث‌، برنامه زمانی‌ وتكالیف‌ مدیران‌ را مشخص‌ می‌كنند و این‌ مدیریت‌ِ توأم‌ با هرج‌ و مرج‌،اسلامی‌ نیست‌. اكنون‌ به‌ بیان‌ مزایای‌ برنامه‌ریزی‌ می‌پردازیم‌:

1. احتمال‌ رسیدن‌ به‌ هدف‌ را بیش‌تر می‌كند.
2. بر روی‌ اهداف‌ تمركز ایجاد می‌كند.
3. عامل‌ هماهنگی‌ِ افزون‌تر است‌.
4. از فشارهای‌ روحی‌ در محیط‌ِ كار می‌كاهد.
5. به‌ كار، معنا و مفهوم‌ می‌بخشد.
6. اعتماد به‌ نفس‌ را در مدیریت‌ افزایش‌ می‌دهد.

نكته دیگر این‌ كه‌ غفلت‌ از برنامه‌ریزی‌، انجام‌ كارها از روی‌ شتاب‌ وبی‌تدبیری‌ را در پی‌ داشته‌ و نتیجه‌اش‌ شكست‌ است‌. امام‌ علی‌(ع) در خصوص‌تفكر پیش‌ از انجام‌ دادن‌ِ كارها فرمود:
اندیشه پیش‌ از اجرای‌ كار، تو را از پشیمانی‌ در امان‌ می‌دارد.

عوامل‌ شكست‌ برنامه‌ریزی‌ها
ــ  به‌ كارگیری‌ افراد نامناسب‌:
تدبیر پیران‌، بالاتر از شمشیر جوانان‌ است‌.
در اجرای‌ هر عملیاتی‌، افرادی‌ باید به‌ كار گرفته‌ شوند كه‌ برای‌ آن‌ كارمناسب‌ باشند. استفاده‌ از افراد نالایق‌، هر برنامه‌ای‌ را با شكست‌ مواجه‌می‌سازد.
ــ عدم‌ آگاهی‌:
عدم‌ شناخت‌ درست‌ از منابع‌، توانایی‌ها و تغییرهای‌ محیطی‌، هر برنامه‌ای‌را با شكست‌ روبه‌رو می‌كند.
حضرت‌ امیر(ع) می‌فرماید:
هیچ‌ حركتی‌ نیست‌ مگر آن‌ كه‌ به‌ شناخت‌ آن‌ محتاجی‌.
هر كس‌ كاری‌ را بدون‌ آگاهی‌ انجام‌ دهد، فساد آن‌ از اصلاحش‌ بیش‌تراست‌.
مدیرانی‌ كه‌ با تحوّلات‌ محیط‌ ارتباط‌ مستمر ندارند، قادر به‌ تطبیق‌ نظام‌ باوضع‌ موجود نیستند كه‌ نتیجه‌ آن‌ نابودی‌ آن‌ نظام‌ خواهد بود.
امام‌ علی‌(ع) در خصوص‌ ضرورت‌ آگاهی‌ از تحوّلات‌ می‌فرماید:
به‌ خدا سوگند از اخبار و تحوّلات‌ جاری‌ مُلك‌ بی‌خبر نیستم‌ تا مراغافلگیر كنند. من‌ همچون‌ كفتار نیستم‌ كه‌ با ضربات‌ آرام‌ و ملایم‌ بر درلانه‌اش‌ او را به‌ خواب‌ برند و سپس‌ دستگیرش‌ سازند.
بنابراین‌، ناآگاهی‌، به‌ بی‌دقتی‌ در پیش‌بینی‌ برنامه‌ منجر خواهد شد.
ــ  تضاد و اختلاف‌ نظر در برنامه‌:
قسمت‌های‌ گوناگون‌ برنامه‌ باید مكمل‌ و تسهیل‌كننده هم‌ باشند، و نباید باهم‌ تناقض‌ داشته‌ باشند. ناسازگاری‌ بین‌ افكار، سبب‌ تحلیل‌ و خنثا كردن‌نیروها خواهد شد.
 حضرت‌ می‌فرماید:
ناسازگاری‌، رأی‌ و نظر را از بین‌ می‌برد.

ــ عدم‌ مشاركت‌ با دست‌ اندركاران‌ برنامه‌:
قرآن‌ با صراحت‌ می‌فرماید:
چگونه‌ در برابر چیزی‌ كه‌ از آن‌ آگاهی‌ نداری‌، صبر خواهی‌ كرد.
برای‌ برنامه‌ریزی‌ و اجرای‌ آن‌ یا اِعمال‌ تغییر و یا اصلاح‌، باید كاركنان‌ راآگاه‌ و توجیه‌ كنیم‌ و ضرورت‌ تغییر را به‌ آنان‌ بگوییم‌ و نیز افراد را ازمشكلاتی‌ كه‌ در صورت‌ انجام‌ نگرفتن‌ تغییرات‌ پدید خواهد آمد، آگاه‌ كنیم‌ وآن‌ها را با فرصت‌ها و تهدیدهای‌ آینده ناشی‌ از استقرارِ وضع‌ موجود آشناسازیم‌. عدم‌ مشاركت‌ با كاركنان‌، هر برنامه‌ای‌ را با شكست‌ روبه‌رو خواهدكرد. امام‌ درباره مشورت‌ و مشاركت‌ با افراد می‌فرماید:
من‌ همه كارها را، جز اسرار جنگ‌، با شما مطرح‌ می‌كنم‌.
اشاره‌های‌ حضرت‌ امیر(ع) به‌ امر مشورت‌، از سخنان‌ مشهور او است‌:
مشاركت‌، خوب‌ پشتیبانی‌ است‌(هیچ‌ پشتیبانی‌ بهتر از مشاوره‌نیست‌).
از امام‌ علی‌(ع) حدود 58 حدیث‌ در غررالحكم‌ و دررالكلم‌ دربارهمشورت‌ نقل‌ شده‌ كه‌ از زوایای‌ گوناگون‌ مدیریتی‌ و سازمانی‌ به‌ آن‌ پرداخته‌است‌.
ــ اسارت‌ مدیر در چنگ‌ افراد بانفوذ:
بسیاری‌ از مدیران‌ به‌ علل‌ گوناگون‌، چون‌ عدم‌ تخصص‌ و...، آلت‌ دست‌چند مشاور می‌شوند كه‌ آنان‌ نیز با تحمیل‌ آرای‌ خویش‌، منافع‌ جمع‌ را به‌ خطرمی‌اندازند؛ در صورتی‌ كه‌ مدیر باید اطلاعات‌ را از مشاوران‌ بگیرد و خود باتجزیه‌ و تحلیل‌ آن‌ها تصمیم‌گیرنده نهایی‌ باشد.
 امام‌ علی‌ (ع) به‌ ابن‌ عباس‌می‌فرماید:
تو حق‌ داری‌ نظر مشورتی‌ خود را به‌ من‌ بگویی‌ و من‌ در آن‌ بیندیشم‌ وتصمیم‌ نهایی‌ را بگیرم‌؛ اما اگر برخلاف‌ نظر تو تصمیم‌ گرفتم‌، باید ازمن‌ اطاعت‌ كنی‌.


منابع و پی نوشت ها :
- کتاب مبانی سازمان و مدیریت
3 ) کافی ، کلینی ، بیروت ، دارصعب و دارالتعادف ، 1401 ق ، ج 5 ، ص 87 ، ح 1 .
4 ) نهج البلاغه ، حکمت 2 ، منتخب میزان الحکمه ، محمدی ری شهری ، قم دارالحدیث ، ص 403 ، ح 4984 .
5 ) منتخب میزان الحکمه ، ص 403 ، ح 4985 .
6 ) همان ، ص 403 ، ح 4987 .
7 ) سوره والعصر ، آیات 1-2 .
8 ) تفسیر فخر رازی ، ج 32 ، ص 85 به نقل از تفسیر نمونه ، مکارم شیرازی ، دارالکتب الاسلامیه ، ج 27 ، ص 296 .
9 ) منتخب میزان الحکمه ، ص 371 ، تنبیه الخواطر .
10 ) منتخب ، ص 371 ، مکارم الاخلاق ، ج 2 ، ص 364 ، ح 2261 .
11 ) منتخب میزان الحکمه ، ص 371 ، ح 4597 .
12 ) بحار ، محمد باقر مجلسی ، دارالکتب الاسلامیه ، ج 77 ، ص 165 ، ح 2 ، منتخب میزان ص 403 .
13 ) نهج البلاغه ، حکمت 118 .
14 ) بحار ، ج 77 ، ص 165 ، ح 2 .
15 ) چهل مجلس ، احمد دهقان ، قم ، انتشارات ناصر ، 1382 ، ص 254 .
16 ) همان .
17 ) همان ، ص 253 .
 


عمری با حسرت و انده زیستن نه برای خود فایده ای دارد و نه برای دیگران، باید اُوج گرفت تا بتوانیم آن چه را که آموخته ایم با دیگران نیز قسمت کنیم.